बाटलीबंद पाण्याची अडचण!

बाटलीबंद पाणी ज्यांना परवडतं त्यांची सोय झाली. पण पाण्याच्या बाटल्यांमुळं सार्वजनिक ठिकाणी शुद्ध पाणी मिळणं बंद झालं. एसटी स्टँड, रेल्वे स्टेशनवरही पाण्याच्या बाटल्यांकडे बोट दाखवलं जातं. त्याचा परिणाम झाला हे पाणी परवडत नाही अशांवर. त्यांच्या माथी विनाकारण हा भुर्दंड आलायालाच म्हणायचं बाटलीबंद पाण्याची अडचण!

अभिजित घोरपडे

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

जरा आठवा. प्रवासात तुम्ही कुठलं कुठलं पाणी प्यायलं आहात?

प्रवास दहाबारा वर्षांपूर्वीचा असेल तर अनेक उत्तरं येतील. घरातून भरून नेलेलं, एसटी स्टँडवरच्या पाणपोईचं, रेल्वे स्थानकातल्या नळाचं, कॅन्टिनमध्ये ठेवलेलं, शेजारच्या प्रवाशाकडचंअशी बरीचशी उत्तरं; प्रवासाचा प्रकार आणि प्रदेश यानुसार बदलणारी! पण अलीकडं बहुतांश जणांचं एकच उत्तर येईल. ते म्हणजेबाटलीबंद पाणी! प्रवास शहरातला असो, नाहीतर गावाकडचा.. बाटलीबंद पाणी सगळीकडं मिळतं, अगदी फाटक्या टपरीवरसुद्धा. त्यामुळे कुठंही गेलं तरी पिण्याच्या पाण्याची अडचण येत नाही.

हा बदल सकारात्मक वाटेल. एका अर्थानं तसा आहेसुद्धा. पण या पाण्यानं एक मोठ्ठी अडचण करू ठेवलीय. कळत न कळत, इच्छा असो वा नसो प्रत्येकाला ती भोगावीच लागते आहे.

बाटलीबंद पाणी.. सर्वत्र उपलब्ध.

बाटलीबंद पाणी.. सर्वत्र उपलब्ध (सौजन्य- द हिंदू संकेतस्थळ)

बाटलीबंद पाणी नव्हतं, तेव्हा काय होतं? सार्वजनिक ठिकाणी पिण्याच्या पाण्याची सोय करणं भाग होतं. नुसतीच सोय करून चालत नव्हतं, ते पिण्यालायक असेल हेही पाहावं लागायचं. काही ठिकाणी ते तसं नसायचं, हे खरं. पण ते तसं हवं याचा दबाव असायचा, तसा प्रयत्न तरी व्हायचा. चांगलं पाणी नसेल तर ओरडणारे लोकही होते. या ओरडण्याचा फायदा सर्वांनाच व्हायचा. पण हे असं ओरडायचं कोण? अर्थातच ज्याचा आवाज ऐकला जायचा तोच. हा घटक होतामध्यमवर्ग, उच्चमध्यमवर्ग. इतरांना फारसा आवाजच नव्हता. ओरडूनही उपयोग नसायचा.

आता बाटलीबंद पाणी आलं आणि चित्र बदललं. ओरडणाऱ्यांचा आवाज बंद झाला. कारण त्यांना १५२० रुपयांची पाण्याची बाटली विकत घेणं परवडतं. तो गप्प. ज्याला आवाजच नाही तो तर गप्पच. मग सार्वजनिक ठिकाणी पिण्यासाठी स्वच्छ पाणी दिले काय आणि न दिले काय.. फारसा फरक पडत नाही. ज्याची ऐपत नाही त्यालासुद्धा बाटलीबंद पाण्याकडंच वळावं लागतं. नाइलाज. दुसरं काय? या बाटल्यांनी आमचं हक्काचं सार्वजनिक पाणी दूर हाकललं. आठवा बरं.. दिसतं का स्वच्छ सार्वजनिक पाणी? अहो, आता पाणपोयासुद्धा दिसत नाहीत उन्हाळ्यात. साध्या हॉटेलात गेलं तरी पाण्याची बाटली मांडली जाते पुढ्यात.

पर्यायच नाही. म्हणून बाटलीबंद पाण्याचा भुर्दंड. परवडतो त्यालासुद्धा आणि परवडत नाही त्यालासुद्धा.

परवडो वा न परवडो.. पर्याय एकच- बाटलीबंद पाणी! (सौजन्य- द हिंदू संकेतस्थळ)

परवडो वा न परवडो.. पर्याय एकच- बाटलीबंद पाणी!
(सौजन्य- द हिंदू संकेतस्थळ)

यंत्रणा संवेदशील असतील तर एक वेळ ठीक. आमच्याकडं तसंही नाही. बाटल्या नसतानाही सार्वजनिक ठिकाणी शुद्ध पाणी मिळायची खात्री नव्हती. आता तर पाण्याच्या बाटलीकडं बोट दाखवून मोकळं होतात.

हे परिणाम कशाचे?.. बाटलीबंद पाण्याचे आणि त्याहीपेक्षाही यंत्रणांच्या संवेदनहीनतेचे. बाटलीबंद पाण्याला सरसकट विरोध नाही. पण त्या येण्यामुळं यंत्रणा आपली शुद्ध पाणी पुरवण्याची जबाबदारी विसरल्या. आपण, ज्यांना हे परवडतं, तेसुद्धा शिथील बनते. परिणाम झाला ज्यांना बाटली विकत घेणं परवडत नाही त्यांच्यावर. एकतर पैसे घालवावे लागतात, नाहीतर हवं ते पाणी प्यावं लागतं.. पर्याय नसल्याने!

कोणत्याही बदलाला दुसरी बाजू असते. तीही कधी कधी जाणून घ्यावी लागते.. इतकंच.

अभिजित घोरपडे

मेल : abhighorpade@gmail.com